Press "Enter" to skip to content

ACHONDROPLAZJA Z MEDYCZNEGO PUNKTU WIDZENIA

Za achondroplazję odpowiada jeden gen. Tak jak napisał jeden tata, „jeden gen, który zmienia całe życie”.

Zmiany genetyczne

Przyczyną achondroplazji są mutacje genu FGFR3. W genie tym zakodowane są instrukcje do tworzenia białka zaangażowanego w rozwój i utrzymywanie tkanki kostnej i tkanki nerwowej. Dwie konkretne mutacje genu FGFR3 są odpowiedzialne za prawie wszystkie przypadki achondroplazji. Badacze uważają, że mutacje te powodują nadmierną aktywność białek kodowanych przez FGFR3, co zakłóca rozwój szkieletu i prowadzi do nieprawidłowości we wzroście kości obserwowanych w tej chorobie.

Profil sprawcy – Gen FGFR3 (fibroblast growth factor receptor 3 –receptor czynnika wzrostu fibroblastów 3)

Działanie normalne

Gen FGFR3 dostarcza instrukcji do tworzenia białka zwanego receptorem czynnika wzrostu fibroblastów 3 (ang. fibroblast growth factor receptor 3). To białko należy do rodziny czterech receptorów czynnika wzrostu fibroblastów, które charakteryzują się podobnymi strukturami i funkcjami. Białka te odgrywają rolę w kilku ważnych procesach komórkowych, w tym regulacji wzrostu komórki i jej podziału, determinacji typu komórki, formowaniu naczyń krwionośnych, gojeniu ran, rozwoju zarodka.

Białko FGFR3 obejmuje błonę komórkową tak, że jeden koniec cząsteczki białka pozostaje w środku komórki, zaś drugi wystaje poza jej zewnętrzną powierzchnię. To ułożenie białka pozwala mu wchodzić w interakcję z konkretnymi czynnikami wzrostu poza komórką oraz otrzymywać sygnały kontrolujące wzrost  i rozwój komórki. Gdy te czynniki wzrostu przyłączają się do białka FGFR3, białko to jest pobudzane (aktywowane), co pociąga za sobą szereg reakcji chemicznych w komórce powodujących, że zaczyna ona przechodzić pewne zmiany takie jak dojrzewanie do podejmowania specjalistycznych funkcji.

Kilka wersji białek FGRF3 (izoenzymów) jest produkowanych przez gen FGFR3. Różne izoenzymy znajdujące się w rozmaitych tkankach ciała wchodzą w interakcję z różnymi czynnikami wzrostu. Wiele izoenzymów znajduje się w komórkach formujących kości. Badacze uważają, że białko FGFR3 w komórkach kostnych reguluje wzrost kości poprzez ograniczanie tworzenia kości z chrząstki (proces zwany kostnieniem), szczególnie w kościach długich. Jeden, konkretny izoenzym białka FGFR3 znajduje się dokładnie w komórkach które wyścielają powierzchnie ciała (komórki nabłonkowe), włączając w to komórki, które tworzą zewnętrzną warstwę skóry, zwaną naskórkiem lub epidermą.

Dolegliwości zdrowotne powiązane ze zmianami genetycznymi

Do problemów zdrowotnych powszechnie utożsamianych z achondroplazją należą epizody spowalniania lub zatrzymywania oddechu (bezdech), otyłość i powracające infekcje ucha. W dzieciństwie u osób z achondroplazją zwykle rozwija się wyraźne i stałe wygięcie w dolnej części pleców (lordoza) oraz skrzywienie nóg. U niektórych pojawia się również nieprawidłowe wygięcie kręgosłupa w stronę grzbietową(kifoza) oraz ból pleców. Potencjalnie bardzo poważnym powikłaniem achondroplazji jest stenoza (zwężenie) kanału kręgowego, które może uciskać górną część rdzenia kręgowego. Stenoza kanału kręgowego wiąże się z bólem, mrowieniem i osłabieniem nóg mogącym powodować trudności z chodzeniem. Kolejnym rzadkim, lecz poważnym powikłaniem achondroplazji jest wodogłowie, tzn. gromadzenie się płynu w mózgu chorych dzieci, mogące prowadzić do powiększenia głowy i nieprawidłowości w mózgu.

Sposób dziedziczenia

Achondroplazja jest dziedziczona w sposób autosomalny dominujący, to znaczy że jedna kopia zmienionego genu w każdej komórce wystarczy aby spowodować to zaburzenie. Około 80% ludzi z achondroplazją ma przeciętnej budowy rodziców; ich przypadki powodowane są nowymi mutacjami w genie FGFR3. W pozostałych przypadkach, osoby z achondroplazją odziedziczyły zmieniony gen FGFR3 od jednego lub obydwu rodziców dotkniętych tą chorobą. Ci, którzy dziedziczą dwie zmienione kopie tego genu zazwyczaj cierpią na ciężką formę achondroplazji powodującą bardzo duże skrócenie kości oraz niedorozwój klatki piersiowej. W takim przypadku dzieci zwykle rodzą się już martwe lub umierają krótko po porodzie ze względu na niemożliwość oddychania.

Do objawów klinicznych achondroplazji zalicza się:

  • niski wzrost
  • proksymalne (tzn. w tym przypadku głównie w górnej części) skrócenie rąk i nóg wraz ze zbędnymi fałdami skóry na kończynach;
  • ograniczenie zasięgu ruchu łokci;
  • trój-promienisty (trójzębny) kształt dłoni;
  • kolana szpotawe (łac. Genu varum);
  • kifoza piersiowa już we wczesnym dzieciństwie;
  • nadmierna lordoza lędźwiowa rozwijająca się od momentu rozpoczęcia chodzenia;
  • duża głowa z nadmiernie uwypuklonym czołem ;
  • cofnięcie środkowej części twarzy oraz opuszczenie grzbietu nosa.

Badania radiograficzne ukazują następujące cechy achondroplazji:

  • krótkie, szerokie kości rurowate;
  • zmniejszenie odległości pomiędzy wyrostkami kręgów w części ogonowej kręgosłupa;
  • zaokrąglone kości biodrowe oraz poziome ułożenie panewek stawu biodrowego;
  • wąskie wcięcie pomiędzy kością biodrową a kulszową miednicy;
  • radioprzezierność okolic kości udowej ;
  • łagodne, ogólne zmiany przynasad kości (miejsce ich wzrostu).

Osoby z achondroplazją wykazują się niskim wzrostem ze względu na proporcjonalnie krótkie względem stawów biodrowego i ramiennego (rhizomelia)kończyny a także charakterystyczną strukturą twarzy z cofnięciem środkowej jej części , wypukłym czołem, nadmierną lordozą lędźwiową, ograniczonym zakresem ruchu łokci, kolanami szpotawymi, brachydaktylią (skrócenie palców), trój-promienistym (kształt trójzęba) kształtem dłoni.

Przeciętny wzrost dla dorosłych mężczyzn z achondroplazją wynosi 131±5.6 cm; dla kobiet 124±5.9 cm. Otyłość jest wiodącym problemem w achondroplazji [Hecht i inni, 1988]. Nadmierny wzrost masy ciała pojawia się już we wczesnym dzieciństwie. U dorosłych otyłość może zaostrzyć objawy związane ze stenozą (zwężeniem) kanału kręgowego w części lędźwiowej kręgosłupa oraz przyczynić się to ogólnych problemów ze stawami, a możliwe że również do przedwczesnej śmierci ze względu na powikłania w układzie krążenia [Hecht i inny, 1988].

Inteligencja osiągalna poziom normalny.

(Źródło: Fundacja Rodzic Nie Pęka)